Winifred Fordham Metz, Kako ekofeminizam deluje, prevela Aleksandra Žikić

22.1.2012.

KAKO EKOFEMINIZAM DELUJE

Winifred Fordham Metz

Prevela: Aleksandra Žikić

 

Metz, Winifred Fordham. “How Ecofeminism Works” 12 March 2008. HowStuffWorks.com. 11 June 2011.

 

Šta biste uradile kada biste saznale da je svo drveće u vašoj zemlji zaplanirano da bude posečeno? Ili da je glavni izvor vode u vašem gradu polako zatrovan? Ili možda da jato vaših ptica leti iznad toksičnog otpada? Da li biste se pokrenule? Da li biste pisale svojim predstavnicima/icama u Parlementu? Možda biste organizovale grupu da se suprotstavite problemu i sprečite da se desi više štete.

Kombinujući reči ekologija i feminizam, ekofeminizam obuhvata ideju da su potčinjavanje žena i potčinjavanje i uništavanje prirode blisko povezani. Elementi feminističkog pokreta, mirovnog pokreta i pokreta za zaštitu okoline i zelenog pokreta mogu se videti u ekofeminizmu. Aktivistkinja, predavačica i autorka Ynestra King otišla je toliko daleko da nazove ekofeminizam “trećim talasom feminističkog pokreta” [izvor: Sturgeon]. Termin je iskovan 1974. godine u radu francuske feministkinje Francoise d’Eaubonne, “Feminizam ili smrt”.

Feminizam se može definisati kao misao i pokret za političku, ekonomsku i društvenu jednakost žena i muškaraca. Ekologija je istraživanje odnosa između ljudskih zajednica i njihovog fizičkog i društvenog okruženja.
Neki ljudi smatraju da je nemački zoolog Ernst Haeckel osnivač nauke o ekologiji. Drugi veruju da je pravi osnivač odnosno osnivačica ekologije žena – Ellen Swallow. Ugledna hemičarka industrije i okruženja, Ellen Swallow je prva studentkinja primljena na Massachusetts Institute of Technology (MIT) i prva instruktorka u toj instituciji. Kao predavačica i aktivna ekološkinja, Ellen Swallow bavi se edukacijom žena o okolini u odnosu prema njihovim kućama ili izgradnji kuća fokusirajući se na nadgledanje kvaliteta njihove vode, vazduha i ishrane.

U ovom članku skiciramo neke osnove ekofeminističke misli, dajemo pregled tri određujuća pokreta u ekofeminističkoj istoriji i gledamo gde se ekofeminizam danas nalazi.

Osnove ekofeminizma
Ekofeminizam se zasniva na teoriji da su potčinjavanje žena i potčinjavanje prirode temeljno povezani. U ekofeminističkoj literaturi, ekofeminizam se često opisuje kao uverenje da su zaštita okoline i feminizam suštinski povezani. Druga definicija sugerira da su diskriminacija i opresija zasnovane na rodu, rasi ili klasi direktno povezane sa eksploatacijom i destrukcijom prirodne okoline.

Neke ekofeminističke autorke slobodno veruju da je takva opresija patrijarhalna dok druge biraju da nagoveste da jeste.U oba slučaja, veza napravljena između žene i prirode je očigledna. Ali dok neke ekofeministkinje vide vezu između žene i prirode kao osnažujuću, ostale veruju da je nametnuta od patrijarhata i degradirajuća.

One koje vide ovu vezu kao osnažujuću generalno potvrđuju da su žene bliže prirodi zbog svoje pozicije majke ili one koja brine o kući. Kao rezultat toga, one zaključuju da zbog toga što žene brinu o svojim porodicama i kućama, biće svesnije problema zaštite okoline od muškaraca.
One koje vide ovu vezu kao uvredljivu generalno izjavljuju da će muškarci nastaviti da eksploatišu žene i prirodu zato što ih vide kao večno plodne i beskrajno sposobne da obezbeđuju život. [izvor: Sturgeon].

Ekofeministički pokret brzo je stekao zamah u Americi. Ynestra King i aktivistkinja Grace Paley bile su među ženama koje su organizovale konferenciju “Žene i život na Zemlji” na University of Massachusetts, Amherst, 1980. godine. Nakon uspeha konferencije na Sonoma State University, naredne godine, grupa od osam žena formirala je prvu nacionalnu ekofeminističku organizaciju – WomanEarth [izvor: Ress].

Korisni termini za ekofeministkinje
Dubinska ekologija: Filozofija koja probleme okoline rešava iz ideologijske pozicije u čijem centru se nalazi čovek. Oni mogu jedino biti rešeni kada potrebe prirode budu stavljene na prvo mesto ili u istom nivou kao i ljudske potrebe.
Biocentrizam i Ekocentrizam: Čin stavljanja potreba prirode na prvo mesto ili pored ljudskih potreba. .
Androcentrizam: Muška dominacija nad ženama i prirodom.
Antropocentrizam: Ljudska dominacija nad prirodom.

Ekofeministkinje pokreću pitanja kao što su zagađenje vode, nestanak šuma, gomilanje toksičnog otpada, razvoj poljoprivrede i održivost, prava životinja i pitanje nuklearnog oružja.

Ekofeministička literatura ističe da pojam moći mora biti dekonstruisan. Odnosi saradnje bi trebalo da se neguju umesto dinamike moći. Preduzimanje puno aktivizma je cilj kreiranja međusobno povezane zajednice, uz odsustvo patrijarhalnih ili drugih oblika hijerarhije. Krajnji cilj bi se mogao opisati kao realnost u kojoj sav život vode njegove esencijalne vrednosti.
Bez obzira na različite pristupe ili škole mišljenja, jedna stvar je sigurna – ekofeminizam je globalni pokret, koji obuhvata više tema, sa stalno rastućom zajednicom aktivistkinja i teoretičarki.

Sada, hajde da stavimo nešto od ove teorije u kontekst sa nekoliko primera iz Indije, Afrike i Amerike.

Istorija ekofeminizma

Kuma ekofeminizma
Godinama pre nego što je termin ekofeminizam uopšte postojao, pomorska biologičarka i prirodnjakinja Rachel Carson otelotvorila je pokret kroz svoj rad i pisanje. U središtu njenog pisanja bila je ideja da iako su ljudi mali deo prirode, imaju ogromnu mogućnost da je menjaju. Rachel Carson je bila duboko zabrinuta zbog upotrebe sintetičkih pesticida (nazvanih DDT) i njihovog potencijala za dugoročne negativne efekte. Njena knjiga iz 1962. godine, “Tiho proleće”, ukazivala je na štetne psihičke efekte pesticida i efekte zagađenja okoline, dovodeći u pitanje ponašanje vlade i pozivajući na promenu u odnosu prema prirodi. [izvor: RachelCarson.org i Lear].

U mnogim kulturama, žene su istorijski imale primarnu ulogu u prikupljanju hrane, ogreva i vode za svoje porodice i zajednice. Zbog ovoga, takođe su imale ogroman interes u pokušaju da spreče ili ponište efekte uništavanja šuma, nastanka pustog tla i zagađenja vode.
Godine 1974. grupa od oko trideset žena sa Himalaja u Severnoj Indiji udružila se da sačuva više od 10 000 kvadratnih milja šumskog sliva. Seča himalajskih šuma izazvala je stvaranje klizišta, poplave i velike erozije zemljišta i primorala žene iz okolnih sela da se penju više u planine da prikupe ogrev. Sada je to poznato kao Chipko pokret, što na hindu jeziku znači “prilepiti se”, a naziv odražava praksu žena koje su protestvovale stavljajući svoje ruke oko stabala drveća obeleženog za seču i odbijale da se sklone. Ova praksa i termin kasnije su postali popularni i u drugim krajevima sveta i popularno su nazvani “grljenje drveća”.

Samo nekoliko godina kasnije, ekofeministički pokret u Keniji takođe je prigrlio značaj drveća. Green Belt Movement počeo je kao akcija lokalne zajednice za sađenje drveća. Grupa žena istakla je nedostatak lokalne vode, efekte erozije tla i rastuće probleme izazvane lokalnom sečom šuma. Kao i žene u Indiji, žene iz ovog pokreta u Keniji prepoznale su da zaštitom i obnavljanjem svoje prirodne okoline, takođe i postavljaju osnove za pravedan ekonomski razvoj.
Otprilike u isto vreme u koje se Green Belt Movement završavao, Love Canal katastrofa u Nju Jorku je pridobijala pažnju. Love Canal, naselje smešteno na Nijagarinim vodopadima, sagrađeno je na zemlji u susedstvu sa zemljom napunjenom hemijskim otpadom. Godine 1978, dvadeset i nešto godina nakon što je naselje podignuto, hemijski otpad je počeo da curi kroz tlo i preliva proplanke i ulice u tom naselju.

Brojne porodice prijavile su neobjašnjive hronične bolesti koje su kasnije povezane sa hemijskim otpadom. Predsednik Jimmy Carter odmah je proglasio stanje opasnosti i stotine porodica iz naselja Love Canal je preseljeno i dobilo odštetu za svoje kuće od vlade. Godine 1979, američka Environmental Protection Agencz (EPA) prijavila je alarmantno visoku stopu defekata kod novorođenčadi i pobačaja koji su se javili u porodicama koje su živele u naselju Love Canal između 1974. i 1979. Kao rezultat, Kongres je odobrio Superfund ili Comprehensive Environmental Response, Compensation and Liability Act koji je zagađivače smatrao odgovornima za štetu zagađenja okoline.

Čitajte dalje da saznate više o ženama koje su stajale iza ovih određenih pokreta u ekofeminističkoj istoriji.

Ekofeministički pokret
Green Belt i Chipko pokret i Love Canal imaju jednu zajedničku stvar – vođstvo i aktivizam snažnih i upornih žena.
Dr Wangari Muta Maathai je nesumljivo najzahvalnija za razvoj pokreta pod nazivom Green Belt Movement. Ona je bila prva Afrikanka i prva osoba koja se bavi zaštitom okoline koja je dobila Nobelovu nagradu, 2004. godine. Takođe je bila prva žena u Istočnoj i Centralnoj Africi koja je završila doktorat [izvor: NobelPrize.org].

Dok je bila aktivna u Nacionalnom savetu žena tokom 1976. godine, Wangari Muta Maathai je predstavila svoju ideju da sadi drveće kako bi sačuvala lokalno prirodno okruženje i unapredila kvalitet života zajednice. Kako se interes proširio, Wangari Muta Maathai je razvila svoju lokalnu aktivnost sađenja drveća u “grassroots” organizaciju koja se proširila na druge afričke države i na kraju postala Green Belt Movement. Wangari Muta Maathai je pomogla ženama da posade više od 30 miliona drveća na farmama u svojoj zajednici i u školskim dvorištima. Prilikom primanja Nobelove nagrade, rekla je da je pokret bio za “inspirisanje ljudi da preuzmu odgovornost za svoje prirodno okruženje, za sistem koji upravlja njima, svoje živote i svoju budućnost” [izvor: The Green Belt Movement].

Vandana Shiva bila je učesnica Chipko pokreta tokom 70-ih i smatra se se za jednu od najznačajnijih ekofeministkinja današnjice. Vandana Shiva se školovala kao lekarka, ali je počela svoj rad kao zaštitnica prirodne okoline i ekofeministička aktivistkinja dok je učestvovala u pokretu Chipko. Godine 1988, njena knjiga “Ostati u životu: žene, ekologija i razvoj” postavila ju je kao ekofeministički kanon. Takođe je ova knjiga otvorila diskusiju o naporima žena za zaštitu prirodne okline u zemljama takozvanog Trećeg sveta.

Vandana Shiva je oformila organizaciju koja se direktno suprotstavlja opasnostima zagađenja okoline i ekološkim opasnostima u Indiji. Ona vodi Research Foundation for Science, Technology and Ecology (RFSTE), kroz koju započinje inicijative za istraživanje ekološke održivosti nazvane Navdanya, što znači: devet žetvi. U pismu koje je objavio njen Navdanya Web site, Shiva je napisala: “Za mene, ekologija i feminizam su bili nerazdvojivi” [izvor: Navdanya].

Stanovnica naselja Love Canal, Lois Gibbs postala je zabrinuta za svoju decu kada su počela da ispoljavaju hronične, neobjašnjive bolesti. Lois Gibbs postala je aktivistkinja 1978. godine i počela da radi za svoje naselje trudeći se da istražuje lokalna zdravstvena pitanja. Pomagala je da se oformi udruženje lokalnog stanovništva i napišu izveštaji za gradske vlasti Nijagirinih Vodopada, žaleći se na čudan miris i prisustvo neidentifikovanih supstanci. Ipak, gradski zvaničnici bili su spori u reagovanju. Kako se istraga nastavila, dosta stanovnika je istupilo, svedočeći o neobjašnjivim bolestima, pobačajima i defektima kod novorođenčadi. Kroz istraživanje stanovništva i aktivizam, na kraju su otkrili da zapravo naselje leži na tonama hemijskog otpada. Na osnovu svog iskustva i želje da pomogne drugima, Lois Gibbs je osnovala Center for Health, Environment and Justice.

Ali u kom je tenutno stanju ekofeminizam? Kako ekofeministkinje ostaju aktivne? Pređite na sledeći deo da to otkrijete.

Budućnost ekofeminizma
Buduće ekofeministkinje mogu da studiraju ovaj predmet na univerzitetu Harvard i još niz drugih akademskih institucija.
Studije ekofeminizma su započele neformalno na konferencijama u Americi, Velikoj Britaniji i Nemačkj i kroz “grassroots” aktivnosti u Indiji i Africi. Danas, kursevi i programi o ekofeminizmu se predaju na univerzitetima i koledžima širom sveta. Evo nekih:
• Athabasca University in Canada
• Bucknell University
• Colorado College
• Harvard University
• Northern Arizona University
• Northland College
• Oregon State
• San Francisco State University
• University of North West Texas
• University of Toronto

Dve instruktorke na University of Massachusetts, Dartmouth, predavale su kurs o ekofeminizmu i objavile svoje iskustvo u članku pod nazivom “Rušenje granica: ekofeminizam u učionici”. Kurs koji su držale Catherine Villanueva Gardner i Jeannette E. Riley nazvan je “Ekofeminizam: teorija i praksa” i težio da definiše ekofeminizam i poduči različitim ekofeminističkim pristupima lokalnim i globalnim ženskim temama. Zajedno uz predavanje teorije i prakse ekofeminizma, njih dve takođe imaju za cilj da ovim kursom “omoguće studentkinje da vide sebe kao građanke koje moraju da se angažuju odgovorno oko kompleksnih društvenih pitanja” [izvor: Gardner and Riley]. Edukacijski pristup ekofeminizmu ne samo da poučava studentkinje teoriju i prakse pokreta, nego takođe pomaže da se uvedu nove ekofeministkinje u priču.

Uvek možete čitati o ekofeminizmu i van učionice takođe, čitajući radove autorki kao što su: Rachel Carson, Petra Kelly, Mary Melllor, Wangari Muta Maathai, Mary Mies, Val Plumwood i mnoge druge.

Izvori
• Center for Health, Environment & Justice.
http://www.chej.org/
• Gardner, Catherine Villanueva, and Jeannette E. Riley. “Breaking boundaries: ecofeminism in the classroom.” Radical Teacher 78 (Spring 2007): 24 (10). General Onefile. Gale.
• The Greenbelt Movement
http://www.greenbeltmovement.org/
• The life and legacy of Rachel Carson. http://www.rachelcarson.org/
• Mellor, Mary. “Feminism and Ecology.” Washington Square, N.Y.: New York University Press, 1997.
• Navdanya.
http://www.navdanya.org/
• Ress, Mary Judith. “Ecofeminism in Latin America.” Maryknoll, N.Y.: Orbis Books, 2006.
• Sturgeon, Noël. “Ecofeminist natures: race, gender, feminist theory, and political action.” New York: Routledge, 1997.
• “Wangari Maathai.” NobelPrize.org. http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/maathai-bio.html
• Warren, Karen. Ecofeminist philosophy: a western perspective on what it is and why it matters. Lanham, Md. Rowman & Littlefield, 2000 AD

Advertisements

About aleksandrazikic

Aleksandra Žikić rođena je 2.12.1973. u Nišu. Studirala je srpski jezik i jugoslovensku književnost. Radila je kao volonterka na SOS telefonu za žene i decu žrtve nasilja, od 1993. do 1999. Radila je kao volonterka u Centru za nenasilno razrešavanje sukoba, od 1994. do 1999. Bila je koordinatorka kursa Ženskih studija u Nišu, 1998/1999. Radila je kao koordinatorka Centra za devojke, od 1998. do 2013. Vodila je radionice u srednjim školama, od 2002. do 2013. Učestvovala je u organizovanju festivala Feminiš, od 2010. do 2013. Pokrenula je grupu Ekofemina, 2013. https://www.facebook.com/pages/Ekofemina/590517471066213?ref=br_rs Pokrenula je page na facebook-u o ekofeminizmu, 2013. https://www.facebook.com/pages/Ecofeminism/124452337720843 Počela je da piše blog na koji postavlja svoje tekstove, svoje prevode ekofeminističkih tekstova, kao i izbor iz feminističke literature i ženske književnosti, 2012. https://aleksandrazikic.wordpress.com/ https://www.facebook.com/pages/Ulična-Hodačica/239174122882021
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s